ކެންސަރުގެ ފަރުވާއާއި ޖިންސީ ދުޅަހެޔޮކަން.

ކެންސަރުގެ ފަރުވާއާއި ޖިންސީ ދުޅަހެޔޮކަން.

ޑރ.މުޙައްމަދް ޝިފާން

ކެންސަރާ ދެކޮޅަށް ކުރާ ހަނގުރާމައަކީ ހަމައެކަނި ބައްޔާ ދެކޮޅަށް ކުރާ ހަނގުރާމައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ، އިޖުތިމާއީ އަދި ޖިންސީ ދުޅަހެޔޮކަމަށްވެސް އަންނަ ބޮޑު ބަދަލެކެވެ. ކެންސަރުގެ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ހަށިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ދަތިތަކަކީ ގިނަ ބަޔަކު ވާހަކަދައްކަން ޖެހިލުންވާ، ނަމަވެސް ވަރަށް މުހިންމު މައުޟޫއެކެވެ.

ކެންސަރަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑަށް ޖެހޭ ބައްޔެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ އިންސާނާގެ އިހުސާސްތަކާއި، ދިރި އުޅުމުގެ އުންމީދުތަކާއި، އަދި އެންމެގާތް ގުޅުން ތަކުގެ ފުންމިނަށް ވެސް އަސްރުފޯރުވާލާ ބޮޑުއިމްތިހާނެކެވެ.

ބަލީގެ ނުރައްކާތެރިކަން ވަޒަންކޮށް، ފަރުވަގެ އުނދަގޫ ދަތުރުގައި ކުރިއަށްދާއިރު، ގުޅުމެއްގެ އެންމެޚާއްސަ ބައި- އެކަކު އަނެކަކަށްދެވޭ ލޯތްބާއި، އޯގާތެރިކަން، އަދި ޖިސްމާނީ އާއި ރޫޚާނީ ގާތްކަން (އިންޓިމަސީ)-މައިކަނޑުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިގެން ދިޔުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ.

ނަމަވެސް، ކެންސަރާއި އޭގެ ފަރުވާއާ ބެހޭގޮތުން ރަނގަޅަށް ދެނެގަތުމަކީ ހަމައެކަނިބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް އޮތްމަގެއް ނޫނެވެ؛ އެއީމިފަދަ އުނދަގޫ ދަނޑިވަޅެއްގައިވެސް ބައިވެރިޔާއާއެކު އޮންނަ ޚާއްސަ ގުޅުން ދަމަހައްޓައި، އެކަކު އަނެކަކުގެ ހިތައް އުއްމީދާއި އުފާވެރިކަން ގެނެސްދިނުމަށް އޮތް އެންމެބޮޑު ބާރެވެ.

. ދިމާވާ މައިގަނޑު މައްސަލަތައް

ކެންސަރުގެ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި (ކީމޯތެރަޕީ، ރޭޑިއޭޝަން، ނުވަތަ ސާޖަރީ) ހަށިގަނޑުގެ ހޯރމޯންތަކަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން އަންނަނިވި ކަންކަން މެދުވެރިވެއެވެ:

• ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ކުޑަވުން: ވަރުބަލިވުމާއި، ހާސްވުމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ބަލިމީހުންގެ ޖިންސީ އެދުންވެރިކަން ދަށްވެއެވެ (American Cancer Society, 2024).

• ޖިސްމާނީ ބަދަލުތައް: އަންހެނުންނަށް ކުރިމަތިވާ ކުރިމަތިފަރާތުގެ ތެއްކަން މަދުވުން/ އެއްކޮށް ގެއްލުން (vaginal dryness) އަދި ފިރިހެނުންނަށް ދިމާވާ ފިރިހެންކަމުގެ ބާރު ދައްވުން (ED) އަކީ އާންމު ކަންކަމެވެ.

2• ހަށިގަނޑުގެ ސިފައަށް އަންނަ ބަދަލު:

އޮޕަރޭޝަނެއްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ބައެއް އުނިވުން ނުވަތަ ލަކުނުލުން ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެއެވެ (National Cancer Institute, 2023).

މިކަންކަމަށް ހައްލު ހޯދާނީ ކިހިނެއް؟

ޖިންސީ ދުޅަހެޔޮކަމަކީ ކެންސަރުގެ ފަރުވާގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. މިއީ މިކަމުގައި ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަންކަމެވެ:

"ހުޅުވާލެވިފައިވާ މުއާމަލާތް"

ބައިވެރިޔާއާއެކު އިހުސާސްތައް ހިއްސާކުރުމަކީ އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ. ތިމާއަށް އުނދަގޫވާ ކަންކަމާއި، ބިރުގަންނަ ކަންކަން ހާމަކުރުމުން ދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން ވަރުގަދަވެއެވެ.

ސިއްހީ މާހިރުންގެ ލަފާ ހޯދުން

ޑޮކްޓަރާ ވާހަކަދައްކަން ލަދުގަންނަން ނުޖެހެއެވެ. ލޫބްރިކަންޓްސް ބޭނުންކުރުމާއި، ހޯރމޯން ތެރަޕީ ނުވަތަ ކައުންސެލިންގްގެ އެހީގައި މި ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަނެވިދާނެއެވެ (Mayo Clinic, 2025).

"އިންޓިމަސީ" އާ ގޮތްގޮތަށް ތަޖުރިބާކުރުން

ޖިންސީ ގުޅުމަކީ ހަމައެކަނި ޖިމާއުވުމެއް ނޫނެވެ. އެކަކު އަނެކަކު ގައިގައި ބައްދާލުމާއި، އަތުގައި ހިފާލުމާއި، ލޯބިން ވާހަކަދެއްކުމަކީވެސް މި ދަތުރުގައި ބައިވެރިޔާއާ ގާތްކަން އިތުރުކޮށްދޭނެ ކަންކަމެވެ.

ނޯޓް: ކެންސަރު ބަލީގެ ފަރުވާ ހޯދަމުންދާއިރު ޖިންސީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ބަދަލު އައުމަކީ ތަބީއީ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ތިބާއަށް ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ކީމޯތެރަޕީ (Chemotherapy) އާއި ރޭޑިއޭޝަން (Radiation) ފަރުވާ ހޯދަމުންދާއިރު، ބަލިމީހާގެ ދިފާއީ ނިޒާމަށާއި ހަށިގަނޑަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. މި ދުވަސްވަރު ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނަމަވެސް، ރައްކާތެރިކަމުގެ ގޮތުން ސަމާލުވާންޖެހޭ މުހިންމު ކަންތައްތަކެއް ހުރެއެވެ.

ތިރީގައި މިވަނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިއްހީ މިންގަނޑުތަކަށް (American Cancer Society އަދި Mayo Clinic) ރިއާޔަތްކޮށް އެކުލަވާލާފައިވާ އިރުޝާދުތަކެވެ.

ކީމޯ އާއި ރޭޑިއޭޝަންގެ ތެރޭގައި ސަމާލުވާންޖެހޭ ކަންކަން

ކުރެވިދާނެ ކަންކަން (Do’s)

• ބަލިމީހާގެ ހަކަތައަށް އިސްކަންދިނުން: ފަރުވާގެ ސަބަބުން ވަރުބަލިވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ބަލިމީހާ އެންމެ ހަކަތަ ހުންނަ ވަގުތުތަކުގައި ގާތްކަން ބޭއްވުމަށް އިސްކަންދޭށެވެ.

• ރައްކާތެރި ގޮތްތައް ބޭނުންކުރުން (ކޮންޑަމް،ޑެންޓަލް ޑޭމް ފަދަ): ކީމޯތެރަޕީގެ ބޭސްތަކުގެ އަސަރު، ހަށިގަނޑުގެ ދިޔަވަރުގައި (މަނި އަދި އަނހެނެއްގެ ކުރިމަތިފަރާތުން އުފެދޭ ދިޔަވަރުގައި) 48-72 ގަޑިއިރު ވަންދެން ހުރެދާނެއެވެ. ބައިވެރިޔާ މި ވިހަ މާއްދާތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކޮންޑަމް ބޭނުންކުރުން މުހިންމެވެ.

• ދަރިމައިވުން ހުއްޓުވާ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން: ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ބަލިވެ އިނުމަކީ ދަރިފުޅަށް ނުރައްކާތެރި އަސަރުތަކެއް ކުރާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، އިތުބާރު ހުރި ގޮތެއްގައި ދަރިމައިވުން ހުއްޓުވާ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރަންވާނެއެވެ.

• ތެތްކަން ދޭ ތަކެތި (Lubricants) ބޭނުންކުރުން: ކީމޯ އާއި ރޭޑިއޭޝަންގެ ސަބަބުން އަންހެނުންގެ ކުރިމަތިފަރާތުގެ ހިކޭގޮތް ދިމާވެއެވެ. މިކަމަށް ފެނުގެ އަސާސް އެކުލެވޭ (Water-based) ލޫބްރިކަންޓްސް ބޭނުންކުރުން ރަނގަޅެވެ.

ނުކުރަންވީ ކަންކަން (Don’ts)

• ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި ދުވަސްވަރު ގުޅުން ނުހިންގުން: ލޭގެ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ސެލްތައް (White Blood Cells) ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާނަމަ، އިންފެކްޝަން އަވަހަށް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމުން ދުރުހެލިވާންވާނެއެވެ.

• ލޭގެ ޕްލޭޓްލެޓްސް ދަށްނަމަ ބާރުގަދަ ކަންކަން ނުކުރުން: ޕްލޭޓްލެޓްސް (Platelets) ދަށްވުމަކީ ލޭ މަނާވުމަށް ދަތިވާ ކަމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުދި އަނިޔާތަކުން ވެސް ލޭ އައުން އެކަށީގެންވެއެވެ.

• އަނގަބަހުން ގުޅުން ހިންގުމުގައި ސަމާލުވުން: އަނގަ ފާރުވެފައިވާނަމަ ނުވަތަ ހަށިގަނޑުން ބޭސް ބޭރުވާ ވަގުތުތަކުގައި މިކަމުން ދުރުހެލިވާންޖެހެއެވެ.

ލަފާދޭ މިންގަނޑުތަކުގެ މިސާލު

American Cancer Society ގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން: "ކީމޯތެރަޕީ ނިންމުމަށްފަހު ފުރަތަމަ ދެތިން ދުވަހު މަނި ނުވަތަ އަންހެނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނުން ބޭރުވާ ދިޔައިގައި ބޭހުގެ އަސަރު ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން މި ދުވަސްވަރު އޯރަލް ސެކްސް އަދި ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތި (ހުރަހެއްނެތި) ގުޅުން ހިންގުމުން ބައިވެރިޔާއަށް ނުރައްކާވެދާނެއެވެ."

ފަހުބަހާއެކު، އިތުރު ލަފާ

ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އޯގާތެރިކަމާއެކު ބައްދާލުމާއި، އަތުގައި ހިފާލުމާއި، ވާހަކަ ދެއްކުމަކީ ވެސް މި ދުވަސްވަރު ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލިމީހާއަށް ލިބޭނެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ.

އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، ތިމާގެ ހަށިގަނޑަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ފަރުވާގެ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން ޑޮކްޓަރާ މަޝްވަރާކުރުމެވެ. ކޮންމެ ބަލިމީހެއްގެ ހާލަތު ތަފާތުވާނެތީއެވެ.

އާޚިރުގައި، ކެންސަރަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ވަގުތީ އޮޑި ގާތްކޮށްލާ ނުރައްކާތެރި ތޫފާނަކަށް ވީނަމަވެސް، އެ ތޫފާނުގެ ތެރޭގައިވެސް ލޯތްބާއި ގާތްކަމުގެ އުއްބައްތި ދިއްލާފައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. "އިންޓިމަސީ"އަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ދެހިތެއްގެ ދެމެދުގައިވާ އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްސާސްކުރެވޭ އޯގާތެރިކަމާއި، ބައްދާލުމާއި، އަދި ސިއްރުން ބުނެލެވޭ އުއްމީދީ ބަސްތަކެވެ. ބައްޔާއި ފަރުވާގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑަށް ބަދަލުތަކެއް އައިކަމުގައި ވިޔަސް، އެކަކު އަނެކަކު ދެނެގަނެ، ހިތްވަރުދީ، ގާތްކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރާ މަސައްކަތަކީ ޝިފާގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ބައެވެ. ކެންސަރުގެ ދަތުރުގައި ތިޔައީ އެކަނިވެރިއެއް ނޫންކަން ދަނެ، ލޯތްބާއި އިޝްގުގެ ރޫޙު ދިރުވައި އާލާކުރުމަކީ، ބަލީގެ މައްޗަށް ހޯދޭ އެންމެ ފުރިހަމަ އަދި އަސަރުގަދަ ކާމިޔާބީއެކެވެ.

References :

American Cancer Society. (2024). Sex and the Adult Male with Cancer.

• National Cancer Institute. (2023). Sexual Health Issues in Women with Cancer.

• Mayo Clinic. (2025). Cancer treatment: How it affects sexual health.