ޓިއުމަރ މާކަރސް: އެއިން އެނގެނީ ކޮން އެއްޗެއް؟ އަދި ދޭހަނުވަނީ ކޮން ކަމެއް؟
ޓިއުމަރ މާކަރސް: އެއިން އެނގެނީ ކޮން އެއްޗެއް؟ އަދި ދޭހަނުވަނީ ކޮން ކަމެއް؟
ކެންސަރުގެ ފަރުވާ، ކުރިއަރަމުންދާ މިއަދުގެ ދުނިޔޭގައި، "ޓިއުމަރ މާކަރ" (Tumor Marker) މި ލަފުޒަކީ ކްލިނިކްތަކާއި ލެބޯޓްރީތަކުގައި، އަދި އާންމު އިޖުތިމާއީ ވާހަކަތަކުގައި ވެސް ވަރަށް ގިނައިން އިވޭ ލަފުޒެކެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ޓިއުމަރ މާކަރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކެންސަރު ހުރިކަން ޔަގީންކަމާއެކު ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ހަގީގަތަކީ މިއަށްވުރެ ފުން ކަމެކެވެ. "ޓިއުމަރ މާކަރަކީ" ކޮބައިކަމާއި، ޒަމާނީ ފަރުވާގައި އޭގެ ދައުރަކީ ކޮބައިކަން އެނގުމަކީ ބަލިމީހުންނާއި ސިއްހީ އެހީތެރިންނަށް ވެސް ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ޓިއުމަރ މާކަރަކީ ކޮބައި؟
ޓިއުމަރ މާކަރަކީ ކެންސަރު ސެލްތަކުން ނުވަތަ ދުޅައެއް /ޓިއުމަރެއްގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން އުފައްދާ މާއްދާތަކެކެވެ. މި މާއްދާތައް އާންމުކޮށް ފެންނަނީ ލޭގެ ޓެސްޓުން، ކުޑަކަމުދާ ތަކެތިން ނުވަތަ ބައެއް ފަހަރު ޓިޝޫ ސާމްޕަލްތަކުންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޕްރޮޓީން، ހޯރމޯން، އެންޒައިމް ނުވަތަ ޖެނެޓިކް މާއްދާތައް ހިމެނިދާނެއެވެ.
އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރެވޭ ބައެއް ޓިއުމަރ މާކަރުތަކަކީ:
• PSA (Prostate-Specific Antigen): ޕްރޮސްޓޭޓްގެ ބަލިތަކާ ގުޅުންހުރި.
• CA-125: އާންމުކޮށް އޯވަރީގެ ކެންސަރާ ގުޅުންހުރި.
• CEA (Carcinoembryonic Antigen): ގޮހޮރުގެ ކެންސަރާއި އެހެނިހެން ކެންސަރުތަކުގައި ބޭނުންކުރެވޭ.
• AFP (Alpha-fetoprotein): ފުރަމޭގެ ކެންސަރާއި ބައެއް ބާވަތުގެ ޓިއުމަރުތަކުން ފެންނަ.
• CA 19-9: ޗިސްމޭ (Pancreas) އަދި ހަޖަމުކުރާ ނިޒާމުގެ ކެންސަރުތަކާ ގުޅުންހުރި.
ނޯޓް: މި މާކަރުތަކުން ބައްޔާ ބެހޭ މުހިންމު މައުލޫމާތު ލިބުނު ކަމުގައިވިޔަސް، މިއީ ހަމައެކަނި ކެންސަރު ހުރިކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ދަލީލެއް ނޫނެވެ.
ޓިއުމަރ މާކަރުތައް ބޭނުންކުރަނީ ކޮން ގޮތަކަށް؟
ކެންސަރުގެ ފަރުވާގައި ޓިއުމަރ މާކަރުތައް މުހިންމު ދައުރުތަކެއް އަދާކުރެއެވެ:
1. ފަރުވާއަށް ކުރާ އަސަރު ބެލުން: ފަރުވާ މަސައްކަތްކުރާ މިންވަރު ބެލުމަށް ޑޮކްޓަރުން މި މާކަރުތަކުގެ ލެވެލް ބަލައެވެ. ލެވެލް ދަށްވުމަކީ ފަރުވާ ކާމިޔާބުވާކަމުގެ ނިޝާނަކަށް ވެދާނެއެވެ.
2. ބަލި އަލުން އެނބުރި އާދޭތޯ ބެލުން: ފަރުވާއަށްފަހު، ބަލީގެ އެއްވެސް އަލާމާތެއް ފެނުމުގެ ކުރިން ބަލި އަލުން އުފެދޭތޯ ބެލުމަށް މި ޓެސްޓުތައް އެހީތެރިވެދެއެވެ.
3. ބަލި ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވުން: އެކްސްރޭ، ސްކޭން އަދި ބަޔޮޕްސީގެ ނަތީޖާތަކާއެކު ބަލި ދެނެގަތުމަށް ޓިއުމަރ މާކަރުތައް ބޭނުންކުރެއެވެ.
4. ފަރުވާ ކުރިއަށްގެންދާނެ ގޮތް ނިންމުން: ބައެއް މާކަރުތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހާއަށް އެންމެ އެކަށީގެންވަނީ ކޮން ކަހަލަ ފަރުވާއެއްކަން ދެނެގަތުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ވަކި ބާވަތެއްގެ މޮލިކިއުލަރ މާކަރސްތަކަކީ ވަކިވަކި ކެންސަރުތަކަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ "ޓާގެޓެޑް ތެރަޕީ" ނުވަތަ "އިމިއުނޯތެރަޕީ" ކަނޑައެޅުމަށް އެހީތެރިވެދޭ އެއްޗެކެވެ.
ޓިއުމަރ މާކަރުން ބުނެނުދެވޭނެ، ނުނީ ކިޔައިނުދެވޭނެ ކަންކަން.
އެންމެ ބޮޑު އެއް ކުށްހީއަކީ ޓިއުމަރ މާކަރަކުން އެކަނި ކެންސަރު ޔަގީންކުރެވިދާނެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމެވެ. ހަގީގަތަކީ:
• ކެންސަރު ނޫން ބަލިތަކާއި، އިންފެކްޝަން ނުވަތަ ދުޅަވުމުގެ ސަބަބުން ވެސް މާކަރުގެ ލެވެލް މަތިވެދާނެއެވެ.
• ބައެއް ކެންސަރުތަކުގައި މާކަރުތައް ނުއުފެދުމަކީ ވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
• މި ލެވެލްތަކަކީ މީހާގެ ހަށިގަނޑާއި ޓެސްޓުކުރާ ލެބޯޓްރީއަށް ބިނާކޮށް ބަދަލުވެދާނެ އެއްޗެކެވެ.
އެހެންކަމުން، ޓިއުމަރ މާކަރަކީ ބަލި ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ ބޮޑު "ޕަޒްލް" އެއްގެ އެންމެ އެތިކޮޅެކެވެ.
ނަފްސާނީ އަސަރު
ގިނަ ބަލިމީހުންނަށް ޓިއުމަރ މާކަރްގެ ނަތީޖާއަކީ ބޮޑު ހާސްކަމެއް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ.
ޓެސްޓުގެ ނަތީޖާތަކަކީ ބަލިމީހުންނަށް ނުތަނަވަސްކަން ގެނުވާ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ލެވެލް ކުޑަކޮށް މަތިވުމަކީ ބަލި ގޯސްވުން ކަމަށް ނުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެކަމުގެ ސަބަބުން ބިރުވެރިކަން އުފެދެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެންމެ ނަތީޖާއަކަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، ވަގުތާއެކު ނަތީޖާއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ބަލައިގެން ޑޮކްޓަރުން ނިންމުންތައް ނިންމުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.
މުސްތަގުބަލު
ޒަމާނީ ދިރާސާތައް މިހާރު އަމާޒުވަނީ ޖެނެޓިކް ޕްރޮފައިލިންގ އަދި "ލިކުއިޑް ބަޔޮޕްސީ" ފަދަ ކުރިއަރާފައިވާ ވަސީލަތްތަކަށެވެ. މީގެ ސަބަބުން ކުރިއަށްވުރެ އަވަހަށް ބަލި ދެނެގަނެވި، ކޮންމެ މީހަކަށް ވަކިން ހާއްސަ ފަރުވާ ދިނުމަށް މަގުފަހިވެގެންދާނެއެވެ.
ނަމަވެސް، ޓެކްނޮލޮޖީ ކިތަންމެ ކުރިއެރިޔަސް އަސާސީ ހަގީގަތް ބަދަލެއް ނުވާނެއެވެ: ޓިއުމަރ މާކަރަކީ ބަލި ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ އާލަތެކެވެ؛ އެއީ ބަލީގެ ނިހާއީ ހުކުމެއް ނޫނެވެ.( ޓިއުމަރ މާކަރސްއަކީ އެހީތެރިވެދޭ ވަސީލަތެކެވެ. އެއީ މީހެއްގެ މުސްތަގުބަލު ކަނޑައަޅާ ނިޔާއެއް ނޫނެވެ)
ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުން
މިކަމާ ބެހޭ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުވުމަކީ ބޭކާރު ބިރުވެރިކަމުން ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް މަގެކެވެ. ބަލިމީހުން އަންނަނިވި ސުވާލުތައް ކުރަން ފަސްޖެހިގެން ނުވާނެއެވެ:
• މި ޓެސްޓު ހަދަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
• މި ނަތީޖާގެ އަސްލު މާނައަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟
• މި ނަތީޖާގެ ސަބަބުން ފަރުވާގެ ޕްލޭނަށް އަންނާނީ ކޮން ބަދަލެއް ހެއްޔެވެ؟
ބަލިމީހުންނާއި ޑޮކްޓަރުން އިތުބާރާއެކު ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމުން، ޓިއުމަރ މާކަރުތަކަކީ ކެންސަރާ ދެކޮޅަށް ކުރާ ހަނގުރާމައިގައި ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ބާރަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ.
މި މައުލޫމާތާ ގުޅޭގޮތުން އިތުރު އެހީތެރިކަމެއް ނުވަތަ ވަކި ބާވަތެއްގެ ޓިއުމަރ މާކަރަކާ ބެހޭ މައުލޫމާތު ސާފުކުރަން ބޭނުންފުޅުތޯއެވެ؟ އެހެންނަމަ ފަރުވާކުރާ ޓީމުގެ ސިއްހީ އެހީތެރިޔަކާ ސުވާލު ކޮށް އޮޅުންފުލުވަން ފަސްނުޖެހޭށެވެ.